Friday, June 15, 2012

Empat Tugasan Menanti Kita

Kita selaku penganut agama Buddha mempunyai 4 tahap perbuatan yang perlu dilakukan. Ini adalah tugasan  kita. Kita mesti berusaha melakukannya dengan baik. Apabila kita melafazkan perlindungan kepada Buddha, Dhamma dan Sangha yang berbunyi Buddhang Saranang Gaccami, Dhammang Saranang Gaccami dan Sanghang Saranang Gaccami, bermakna kita telah terima tugasan ini dengan ikhlas hati. Apabila kita mengabaikan 4 tugasan ini, maka lafaz perlindungan tidak membawa sebarang makna. Empat tugasan ini bukan sembarangan, tetapi satu tanggungjawab besar bagi umat Buddha.

Kita mesti tahu bahawa perlindungan dalam agama Buddha berbeza dengan perlindungan dalam agama lain. Perlindungan dalam agama Buddha tidak cukup dengan menadah tangan, kemudian menunggu kuasa sakti datang kepada kita. Perlindungan dalam agama Buddha mesti melalui usaha sendiri.

Untuk mendapatkan perlindungan yang berkesan, kita mesti menjalankan 4 tugasan yang disebutkan di atas mengikut tahap yang ditetapkan. Pertama, Dana; kedua, Sila; ketiga, Samadhi dan keempat, Panna (panya).

Dana ialah sedekah. Memberi dana atau memberi sedekah tanggungjawab tahap pertama bagi setiap penganut agama Buddha. Sejak kecil kita dibiasakan dengan memberi dana kepada Bhikkhu atau yang dipanggil Sanghadana. Bermurah hati merupakan sifat penting yang diterapkan kepada semua kaum Buddhis.

Membuat dana sebenarnya tidak ditetapkan kepada sesiapa asalkan individu itu memerlukannya. Individu yang bermoral amat digalakkan. Bhikkhu atau Sangha merupakan golongan yang memerlukan dan bermoral tinggi. Sebab itulah membuat Sanghadana dikatakan sangat baik. Bhikkhu tidak beristeri, tidak masak sendiri dan bergantung hidup kepada sedekah orang ramai. Bhikkhu tidak boleh meminta. Jika orang bagi, makan. Jika orang tidak bagi, terpaksa berlapar. Makan apa yang ada. Mungkin, orang akan berkata, dahulu Bhikkhu tinggal di hutan, boleh makan buah-buahan. Bhikkhu dilarang memetik tumbuhan termasuk buah-buahan dan sayur-sayuran. Bhikkhu hidup bergantung kepada hasil bindabart.

Dana tidak hanya makanan sahaja. Kediaman, pakaian dan ubatan juga termasuk dalam dana. Pada zaman dahulu dana sangat diperlukan oleh agama Buddha, terutama institusi Sangha. Sangha memerlukan tempat tinggal atau wat. Oleh itu, diceritakan bahawa membina wat mendapat banyak pahala. Dalam wat mesti ada Ubosot, Dewan Dhamma, dewan makan dan sebagainya. Ubosot tempat upacara masuk Bhikkhu. Maka membina Ubosot juga dikatakan mendapat pahala yang banyak. Pendek kata, membuat apa-apa sahaja dana yang ada kaitan dengan Sangha dikatakan mendapat pahala yang banyak.

Sebenarnya, semua ini lebih kepada propaganda berbanding kebenaran. Selama 45 tahun Buddha menyebarkan Dhamma, perkara yang paling banyak diperkatakan ialah tentang Ariya Sacca 4 dan menghapuskan penderitaan. Perkara berkaitan dana sangat kurang diperkatakan. Kita tahu bahawa Buddha berhasrat agar Bhikkhu hidup sederhana dengan apa yang ada dan tidak meminta-minta supaya tidak menjadi liabiliti kepada masyarakat. Masyarakat pun sudah susah. Jika Bhikkhu menjadi liabiliti kepada mereka sama seperti membunuh mereka hidup-hidup. Oleh itu, Buddha tidak bercakap tentang dana kecuali bagi menjawab pertanyaan atau menangkis tohmahan individu tertentu. Baginda hanya tumpu kepada usaha "membebaskan manusia daripada kesengsaraan" kerana kebahagiaan sebenar tidak akan wujud selagi kehidupan diselubungi kesengsaraan.

Namun, zaman sudah berubah. Keperluan Sangha sudah dipenuhi. Bangunan batu penuh di dalam wat. Sesetengah wat, bangunan lebih banyak daripada Sangha. Ubosot yang dibina dengan modal jutaan ringgit tersergam indah, tetapi kegunaannya setahun sekali dua sahaja. Patung-patung Buddha juga tersangat banyak. Keperluan material sebenarnya sudah lebih daripada mencukupi. Akan tetapi, kerana penganut agama Buddha sudah "mabuk" pahala daripada propaganda zaman dahulu, maka dana berbentuk material masih menjadi keutamaan.

Konsep dana yang sebenar sudah terlencong. Dana bukan lagi kerana keperluan Sangha, tetapi memberi kemewahan yang ditegah oleh Buddha. Buddha mengajar Bhikkhu hidup sederhana dengan apa yang ada. Akan tetapi kita telah membikin Bhikkhu hidup mewah yang bercanggah dengan hasrat Buddha.

Tujuan utama kita membuat dana ialah bagi mengurangkan sifat kedekut. Sifat kedekut ini lazimnya wujud seiring dengan sifat tamak haloba. Dalam agama Buddha disebuat "membuat dana untuk membaiki hati" yang bermaksud mengurangkan Kilesa yang menyebabkan kita bersikap kedekut dan tamak haloba. Oleh itu, sudah tiba masanya kita melihat dana atau sedekah dalam ruang yang luas - ruang yang dihasratkan oleh Buddha.

Buddha mengajar supaya kita menjadi insan yang mempunyai kasih sayang tanpa sempadan iaitu kasih sayang insan yang telah mencapai tahap kebebasan minda (Metta Ceto Vimutthi). Kasih sayang begitu tersebar luar tanpa batasan, tanpa memilih bulu, warna kulit, keturunan atau kepercayaan. Bahkan kasih sayang jenis ini melimpah sehingga kepada musuh dan seteru kita.

Apabila mempunyai kasih sayang tanpa batasan, maka pemberian kita (dana) juga tanpa batasan. Pemberian kita tidak terhad kepada Bhikkhu atau Sangha mahupun orang seagama, tetapi merangkumi semua umat manusia yang memerlukannya, terutama manusia yang dalam kesempitan hidup. Kita tidak perlu bertanya mereka yang kita bantu itu orang baik atau orang jahat; orang agama kita atau orang agama lain; jikalau mereka dalam kesempitan, kita mesti bantu. Inilah yang diajarkan oleh Buddha.

Buddha membuat dana melalui Dhamma atau yang dipanggil Dhammadana. Baginda memberi tidak terhad kepada sesiapa, orang baik atau orang jahat. Bhikkhu yang menjadi pengikut Baginda kebanyakan berasal daripada agama lain (Brahmana). Ang Gulimala bukan orang baik tetapi setelah menerima Dhamma Buddha, beliau jadi Arahant. Buddha memberi Dhamma kerana "belas kasihan" kepada makhluk manusia yang terperangkap dalam pusingan hidup (Vatta Samsara) yang tiada kesudahan. Makhluk dunia memerlukan pertolongan agar dapat membebaskan diri daripada Vatta Samsara. Dhamma ialah pertolongan abadi.

Kita sepatutnya mencontohi Buddha iaitu memberi pertolongan atau bantuan kepada manusia tanpa batasan. Kita tidak patut mengehadkan pemberian kepada Sangha semata-mata kerana terpengaruh dengan propaganda zaman dahulu. Malahan membantu dan memberi makan kepada haiwan juga merupakan perbuatan yang sangat mulia, apatah lagi membantu sesama manusia.

Selepas dana pengikut agama Buddha mensti mempunyai Sila. Sila tidak semestinya Sila 5 atau Sila 8 semata-mata tetapi merangkumi kesemua moraliti. Sila bermaksud normal. Manusia normal mesti bermoral. Bermurah hati memberi dana sahaja tidak cukup jika tidak bermoral. Bangsa yang disanjungi ialah bangsa yang bermoral tinggi. Sebaik mana sesebuah agama jikalau penganutnya tidak bermoral, agama tersebut tidak dipandang mulia. Bahkan dibenci dan dipandang hina oleh penganut lain.

Soal moral atau Sila ini bukan soal remeh. Silap-silap boleh mengundang persengketaan. Tidak ramai manusia yang terbuka hati menerima teguran agar bermoral. Kebanyakannya jika ditegur kerana masalah moral akan melenting-lenting.

Achan Cha pernah bercerita bahawa sewaktu beliau pergi memberi Desana di Chiang Mai, beliau bertanya kepada pendengar berapa ramai yang berpegang kepada Sila seumur hidup?

Seorang pendengar dengan lantang menjawab: "Kalau Luang Phor diberi nasi kosong dengan garam dan cili mahu makan tak?"

Jawapan begini datang daripada kemarahan. Dia marah kerana Achan Cha mahu penganut agama Buddha berpegang kepada Sila seumur hidup. Bagi orang ini, berpegang kepada Sila sama dengan menutup pintu rezeki. Orang yang mempunyai Sila susah cari makan. Begitu agaknya tafsirannya. Tafsiran begini sebenarnya silap. Semua orang tahu bahawa "cari makan" mesti diutamakan. Apa guna kita ada Sila cukup tetapi akhirnya mati kebuluran. Buddha pun tentu tidak mahu penganut jadi begitu.

Hakikatnya apa yang disuarakan oleh Achan Cha dan Bhikkhu lain ialah penganut tidak harus menjadikan "cari makan" sebagai alasan untuk melanggar Sila. Sila nombor 1 Panatipata selalu menjadi keluhan penganut. Mereka berkata, Sila yang ini ada kaitan dengan mata pencarian dan rezeki harian. Jika betul begitu, tidak mengapa. Masih ada Sila lain yang boleh dipegang yang tiada kaitan dengan mata pencarian.

Selepas Sila, penganut agama Buddha mesti berusaha membuat Samadhi. Ini merupakan tanggungjawab yang ketiga. Samadhi boleh menenangkan fikiran setelah penat bekerja. Enjin pun tidak boleh hidup berterusan, nanti panas meletup. Orang pun begitu. Mesti ada masa berehat. Fikiran yang bekerja dalam tempoh yang lama akan letih. Samadhi boleh mengembalikan tenaga kepada minda.

Tiada ketenangan yang boleh melawan ketenangan dalam Samadhi. Tiada kebahagiaan yang boleh melawan kebahagiaan yang muncul daripada Samadhi. Kenapa pengamal Samadhi tidak mahu keluar daripada Jhana Samabat dalam tempoh yang lama? Kerana mereka melekat kepada kebahagiaan dalam Samadhi. Ini merupakan satu nikmat yang tiada mana-mana nikmat boleh melawannya. Nikmat daripada nafsu serakah pun tidak boleh menandingi nikmat Samadhi. Cuma nikmat Samadhi sukar dicapai. Apabila dicapai, ia kekal lama.

Sebab itulah golongan Brahma begitu melekat dengan alam Brahma. Golongan Brahma ini menolak sama sekali nikmat nafsu serakah (mereka tiada hubungan seks), sebaliknya menumpukan nikmat Samadhi semata-mata.

Kemelekatan kepada kebahagiaan Samadhi merupakan penghalang kepada Pembebasan Minda. Minda terbelenggu oleh Jhana Samabat. Oleh  itu, Buddha mengajar umatnya supaya tidak melekat kepada ketenangan dan kebahagiaan Samadhi. Setelah minda menjadi tenang dan fokus, minda mesti tumpu kepada Pavana. Pavana ialah berbicara tentang "kebaikan dan keburukan" Rupa, Vedana, Sanna, Sankhara dan Vinnana. Dari sinilah lahirnya Panna atau kebijaksanaan.

Empat tugasan ini tidak harus diabaikan. Penganut mesti berusaha melaksanakan kesemua tugasan ini dengan baik. Ini bukan tugasan biasa tetapi satu tanggungjawab. Penganut tidak boleh berhenti setakat dana atau Sila sahaja. Agama kita bukan agama yang berdiri di atas tapak kepercayaan. Kepercayaan cuma asas sahaja. Agama kita berdiri di atas Panna. Oleh itu, kita mesti berusaha untuk mendapatkan Panna. Panna Ceto Vimutthi merupakan Panna tahap tertinggi iaitu Arahant.

Sesetengah penganut apabila pergi tambun, Sanghadana, Kathina atau membuat sedekah untuk membina bangunan di sesebuah wat, berbangga bukan main. Dia merasakan seolah-olah dia penganut yang paling baik. Dia menjadi riak, taksub dan tamak dengan dana yang diberikan. Ke mana-mana, perbuatan itulah yang dicanangkan kepada kawan dan kenalan. Dia tersilap dan dangkal pengetahuan agama. Sattha dia tinggi tetapi Panna dia kosong. Dia tidak tahu apakah tujuan sebenar dana atau sedekah mengikut Buddha. Buddha berkata, dana untuk mengikis Kilesa jenis yang menimbulkan ketamakan. Sedangkan dia berbuat dana dengan menambahkan Kilesa yang menyuburkan ketamakan.

Penganut agama Buddha harus bijak. Membuat dana sesuatu yang baik tetapi jikalau tersilap cara akan menjadi dana sesat. Sila, Samadhi dan Panna juga sama. Jikalau dilakukan untuk tujuan yang salah, maka akan membawa kepada kesesatan.










No comments: